George Mobiot (en anderen) over Neoliberalisme

Naar verwachting nog lange tijd in bewerking…

Onderstaand stuk is min of meer een vervolg, aanvulling op een eerder artikel over neoliberalisme op deze blog. Klik hier voor het eerder op deze blog verschenen artikel over neoliberalisme.

Ik ben al een tijdje van plan om flink aandacht te besteden aan het zogenaamde neoliberalisme. Het is, althans voor mij, een behoorlijk complex onderwerp waar vanuit diverse invalshoeken naar gekeken kan worden.
Niet dat ik me mezelf als kenner zie, maar dat weerhoudt me niet om er het een en ander over te gaan schrijven. Wat mezelf betreft is er zeker nog sprake van voortschrijdend inzicht, zodat mijn begrip, mening (visie) over neoliberalisme in de loop ter tijd hoogstwaarschijnlijk nog noemenswaardig aangepast zal worden.

Alvorens stil te staan bij een tweetal video’s waarin ene George Monbiot zijn visie geeft over het hedendaagse neoliberalisme is het voor degenen die het interesseren misschien handig om eerst een in mijn ogen aardig artikel op de website van “DeWereldMorgen” te lezen.

DeWereldMorgen.be is een gratis nieuwswebsite die eigenzinnige visies op en dieper gravende analyses van de actualiteit biedt. Daarnaast brengen we onderwerpen die buiten de grenzen van de reguliere media vallen, maar die evenzeer relevant zijn of leven in de publieke ruimte.

Klik hier voor het relevante artikel.

Ook op wikipedia staan m.i. twee aardige omschrijvingen van het Neoliberalisme, namelijk:
1) Het historisch Neoliberalisme
Een quote:

De stroming dient niet verward te worden met de kritische term neoliberalisme dat eind jaren zeventig zijn intrede deed en betrekking heeft op een radicalere en laissez-faire-achtige vorm van kapitalisme

2)Het hedendaagse Neoliberalisme
Volledige tekst:

Neoliberalisme (“nieuw liberalisme”) is het vanaf de jaren tachtig internationaal overheersende economische beleid in de kapitalistische wereldeconomie. Dit laissez-faire-achtige beleid wordt gekenmerkt door privatisering, bezuinigingen op sociale voorzieningen, deregulering, vrijhandel, en vermindering van overheidsuitgaven, om zo de rol van de publieke sector te verkleinen. Instituten als het IMF en de Wereldbank zijn belangrijk geweest in het verbreiden van het neoliberale project, door eerder genoemde maatregelen als voorwaarde te stellen voor steun.

Er is lange tijd geen school of partij geweest die zich openlijk neoliberaal noemde in deze zin van het woord. In plaats daarvan was neoliberalisme vooral door wetenschappers en later ook activisten gebruikt, met soms wisselende definities. Zelfs het bestaan van het neoliberalisme als beleidsrichting is lang ontkend, tot topeconomen van het IMF het concept in 2016 gebruikten om het beleid van hun eigen instituut mee te duiden.Ideologisch is het neoliberalisme schatplichtig aan de Chicago school of economics.

Of de definitie op Investopedia:

What is ‘Neoliberalism’

Neoliberalism is a policy model of social studies and economics that transfers control of economic factors to the private sector from the public sector. It takes from the basic principles of neoclassical economics, suggesting that governments must limit subsidies, make reforms to tax law in order to expand the tax base, reduce deficit spending, limit protectionism, and open markets up to trade. It also seeks to abolish fixed exchange rates, back deregulation, permit private property, and privatize businesses run by the state.

Liberalism, in economics, refers to a freeing of the economy by eliminating regulations and barriers that restrict what actors can do. Neoliberal policies aim for a laissez-faire approach to economic development.

George Monbiot over Neoliberalisme:
Alvast een eerste video waarin George Monbiot zijn visie geeft over Neoliberalisme

En ook een tweede video waarin George Monbiot zijn visie geeft over Neoliberalisme

Dit blogstukje zal waarschijnlijk nog lang ‘in bewerking’ blijven, men kan niet alles tegelijk beschrijven. Er valt heel veel over te schrijven.

Maar alvast het volgende:
Het hedendaagse neoliberalisme heeft m.i. heel sterk ‘onze hedendaagse manier van kijken’ naar o.a. economie, politiek en samenleving’ beïnvloed. Dat als het ware het hedendaagse neoliberale ‘gedachtegoed’ geïnternaliseerd is geraakt in de samenleving zonder er bewust van te zijn, zowel bij links als rechts als men dat onderscheid wilt maken. Meer hierover later.

Het oorspronkelijke idee (jaren 30/40 in de vorige eeuw) was, kort door bocht geformuleerd, om via de toendertijd gevormde neoliberale visie de macht van een boze overheid te niet te doen (of het voorkomen dat overheid/regering tot bijvoorbeeld een fascistische of andersoortig uitbuitende kliek vervalt) door beslissingen via de ‘vrije markt’ (marktrelaties) te laten verlopen. En bij marktrelaties speelt geld een cruciale rol.

In de loop van de geschiedenis is daar zodanig invulling aangegeven dat het ‘oorspronkelijke’ neoliberalisme verworden is tot een soort van vrijwel onzichtbaar monster waarin de macht vooral in private handen is gevallen en niet bij een overheid die er voor de burgers is of noem maar op.
Dat de overheid min of meer een verlengstuk is geworden […bijvoorbeeld omdat via het neoliberale gedachtegoed geld in de bredere zin van het woord heel erg centraal gesteld wordt bij zowat alle beslissingen, alles in geld wordt uitgedrukt en de door ‘alles is te koop’ mentaliteit…] van anoniem opererende private krachten, zeg maar een internationaal opererende brede en rijke groep aan mensen die vooral via macht hun ‘verworven’ rijkdom willen veiligstellen door een gedachtegoed dat uiteindelijk ten koste gaat van mens en milieu.

Dat het neoliberalisme [politiek economische visie van het neoliberalisme] naar mijn idee een heel materialistische visie heeft gecreëerd op wat goed is voor een maatschappij. Dat het begrip vrijheid in het neoliberalisme een hele materialistische invulling heeft gekregen, namelijk vrijheid in het aangaan van marktrelaties en dat mensen als het ware vervallen zijn tot economische nummertjes en waarin ‘de aarde’ gezien wordt als een bol met een verzameling aan dingen waar te pas en te onpas gebruik gemaakt van kan worden, zolang het maar voor economische groei zorgt. Dat falen van mensen volledig aan mensen zelf toegeschreven kan worden, omdat ze geen goede ‘markt relaties’ zijn aangegaan. Dat de maatschappij opgedeeld kan worden in winnaars en verliezers en dat de verliezers zich dat volledig zelf kunnen verwijten (en niet allerlei externe omstandigheden).

Ik vermoed heel sterk dat flink wat mensen niet durven aangeven dat ze minder gelukkig zijn dan ze beweren te zijn, omdat men zonder te beseffen zich het neoliberale gedachtegoed eigen gemaakt hebben. Namelijk dat je ongeluk vooral aan jezelf te danken hebt en vooral niet aan externe factoren en daarom veel mensen voor zichzelf niet willen toegeven dat ze niet zo gelukkig zijn in deze zeer competitieve in materieel opzicht erg egoïstische maatschappij (en ook in andere landen m.i. steeds meer opgang vind). Ook dat de rijken hun rijkdom vooral aan zichzelf te danken hebben is naar mijn bescheiden opvatting meer schijn dan werkelijkheid. Meer hierover later. 😉

Het stimuleren van assertief gedrag begon als ik me niet vergis in de jaren 80 van de vorige eeuw. De opkomst van het stimuleren en benadrukken van assertief gedrag had naar mijn idee heel erg van doen met de opkomst van het nieuwe neoliberale economische beleid. Op zich is assertiviteit zeker niet verkeerd, maar binnen een context van neoliberalisme is die assertiviteit vooral gericht om te overleven in een heel competitieve en in materialistische zin egoïstisch ingestelde samenleving. Soort van assertiviteit die mensen dwingt om als een soort van éénpersoons BV te overleven in een zeer competitieve en door reclame besmette op uiterlijkheden gerichte samenleving, om daarmee de economie extra te stimuleren. Laatstgenoemde toepassing van assertiviteit is naar mijn idee wat neoliberalen heel graag als norm terug willen zien en dat is hun goed gelukt.

Dat via het neoliberalisme de macht van het ‘grote geld’ gewaarborgd is, ten koste van het groter geheel. Dat eigenlijk ‘naar buiten toe’ de invulling van het begrip vrijheid in het neoliberalisme onbenoemd blijft.
Dat vanuit de neoliberale visie en beleid de invloed van het grote geld ook op de politiek flink vergroot is. Dat de werkelijke macht anoniem is en bijvoorbeeld via allerlei instituten, lobby werking een flinke stempel op politiek en media hebben. Dat ook de media veel te veel door het grote geld beïnvloed wordt, als het niet direct is dan wel indirect. Want geld is waar het allemaal om draait. Dat laatste is misschien wat cru gesteld maar naar mijn idee wel inherent aan het neoliberale gedachtegoed. Een ‘gat in de markt trappen’ heeft ook een neoliberaal karaktertrekje, maar dat terzijde, want als het niet lukt om op een empathische wijze een vorm van ‘marktrelaties’ te creëren kan het altijd nog op een agressieve wijze. Het resultaat telt, als het maar wat oplevert.

Want het is best wel lastig om een goed alternatief te bedenken voor het neoliberalisme, het heeft zo haar ‘eigen interne logica’. Zonder te beseffen is het hedendaagse neoliberalisme (m.i. gif) […naar mijn bescheiden mening hebben enkele ‘denktanks’ daar doelbewust naar toegewerkt en niet alleen denktanks vermoed ik…] zo diep in de poriën van mensen doorgedrongen dat het heel lastig is om er op een afstand naar te kijken. Ik heb wel een alternatieve visie maar is nogal ingrijpend verhaal, vooral wat betreft zaken die mensen als vanzelfsprekend zijn gaan vinden. Later hierover waarschijnlijk meer.

Ik hoop in de toekomst het verhaal wat meer gestructureerd vorm te geven…bovengenoemde is bedoeld om op een brainstormachtige wijze weer te geven waar ik graag over wil gaan schrijven.

Wordt vervolgd….

Advertenties

Over paradoxnl

Man, 53 jaar, Nederland.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

6 reacties op George Mobiot (en anderen) over Neoliberalisme

  1. gerard d'Olivat zegt:

    Goed onderwerp alleen wel een mer a boire.. Ik heb er wel wat gedachtes over onder de titel de ‘paradox van de meritocratie’. Wanneer ik tijd heb zal ik ze in een wat passende vorm gieten, (Niet te lang) Kan een paar dagen duren. Groet

  2. gerard d'Olivat zegt:

    Ik ben ooit geschoold door Hans Achterhuis, hij was mijn hoofddocent en Verhaeghe waar jij aan refereert heeft mooie analyses geschreven over ‘de mens’ in het neoliberaal tijdperk. Op een bepaalde manier heb ik het idee dat het ‘neoliberalisme’ voor zover het al niet een uitvinding van linkse activisten is zijn langste tijd wel gehad. Zelfs de illusie van de vrije markt en wat daarmee samenhangt komt steeds meer onderdruk te staan.
    Opeens praat na Trump onder invloed van het populisme praat iedereen weer over bilateraal en protectionistisch. Marine le Pen wil Franse producten gaan bevoordelen en de maakindustrie terughalen enz.
    Op naar de volgende illusie, want tegelijkertijd wordt de factor arbeid steeds overbodiger. Eergisteren bij één vandaag voor de zoveelste keer ‘een deskundige’ die aangaf dat we het komende decennium in Nederland tussen de 2 en 3 miljoen banen kwijt zullen raken tgv. automatisering en robotisering. Komt me wat erg veel voor, maar goed zelfs bij de helft hebben we toch te maken met een ‘aardverschuiving’.
    Wat wonderlijk genoeg overblijft in die redenering is de beklemtoning van ‘het eeuwige doorleren’ Doe je het niet, zo is de dreigende boodschap dan val je onherroepelijk buiten de boot.
    Tja dat riepen ze bij Philips indertijd 1998 ook toen ik daar een documentaire overmaakte. Employebility en flexibiltiy heette dat toen geloof ik.
    Iedereen moest alles kunnen en leren.
    Ga er maar aanstaan. Iedereen aan de lopende band ging braaf modules halen voor weet ik veel wat. Er werden cursussen oor analfabeten gegeven, want opeens bleek dat veel mensen functioneel analfabeet. waren.
    Afijn geen zee was te hoog en de stress onder het personeel navenant. En hielp het….? Nee hoor twee jaar later was de fabriek verdwenen naar Polen en toen ik daar twee jaar later 2002 een film maakte zei de Philips directeur die toevallig ook een vriend van me was.
    Niks van zeggen hoor maar over drie jaar gaan we hier ook weer weg….naar China. Er werkten daar 7000 m/v. Klopte!!, maar gelukkig konden de Polen toen opeens vrij naar het westen afreizen om hier de ‘lonen’ eens onder druk te zetten. Willen we nu ook weer opeens gaan terugdraaien trouwens dat vrij verkeer van werknemers.
    En nu met het dreigend zwaard van de gerobotiseerde Damocles als een terminator boven ons hoofd moeten we weer van de wieg tot het graf ‘doorleren’. Voor wat dan wel? Maar die vraag wordt nooit gesteld.
    Ja voor IT er of websitebouwer en wat er verder zo in die branche te bedenken valt.
    Veel verder dan dat reikt de banenmarkt fantasie niet.
    Allemaal dromen over hogergeschoolden die met enige moeite zo kunnen doorstromen naar Syllicon Valley.
    De arbeidsmarkt begint zo steeds meer te lijken op ‘the voice of Holland’ waarbij ieder jaar naarstig gezocht wordt naar die paar mensen die de vacatures bij ASML kunnen opvullen.
    De rest moet het doen met kortlopende flex contracten, van Universitair onderzoeker tot vakkenvuller. En ieder jaar opnieuw wordt de carrousel gestart opzoek naar het ‘nieuwe talent’ dat ook altijd wel weer gevonden wordt .
    Het aantal afvallers neemt tegelijkertijd disproportioneel toe, want als er iets gebeurt in onze ‘kenniseconomie’ is dat wat je vandaag leert….morgen achterhaalt blijkt te zijn.
    Kan ook niet anders, want tegen kunstmatige intelligentie en robots die dag en nacht zonder morren doorwerken is het slecht concurreren.
    Kortom alles waar je algoritme op kan zetten en hoog ontwikkelde softwareprogramma’s degradeert in toenemende mate onze inspanningen en vakbekwaamheid.
    Zelfs de uitwassen van de ‘neoliberale’ ideologie, ‘top’wetenschap,.’top’scholen..en.’top’studenten met bijbehorende laureaten en wat er allemaal bijhoort zullen het binnen niet al te lange tijd afleggen tegen de ‘zelfdenkende’ intelligentie.
    Tja wat gaan we dan met zijn allen doen en hoe verdienen we nog ergens iets mee? en wat te doen met de ‘lager’ opgeleiden en werknemers op ‘leeftijd’? Het precariaat zal exponentieel toenemen en waar de ‘middenklasse’ verdwijnt, verdwijnt vanzelf de economische groei en welvaart.
    Met als voorlopig droevig vergezicht een samenleving zoals in de VS en nog verder weg liggend perspectief het Oekrainse model! met een stel Trumpachtige superrijken die de dienst uitmaken.
    En wij maar doorleren! en leningen afsluiten voor dure.postdoc opleidingen en andere aanvullende ‘onmisbare’ upgrading van onze obsolete kennis.
    Dat is de paradox van de meritocratie…ze doen net alsof het een rechtvaardig systeem is waarbij de beste het verst komt. Wat ze er niet bij vertellen is dat er tussen ‘verst’ en ‘minder ver’ en ‘minst ver’ nauwelijks nog een bewandelbare weg is met een vooruitzicht.op een mooi leven. . .
    .

    • paradoxnl zegt:

      Gerard,

      Bedankt voor je reactie en ook voor je persoonlijke noot daarin!

      Ik kan het niet laten een uitgebreid antwoord te geven, het is niet alleen voor jou bedoeld.

      Dat ‘dankzij’ de globalisatie van de afgelopen decennia de onzekerheid (en eventueel ook de daarmee samenhangende stress en gezondheidsklachten) bij een
      grote groep mensen flink is toegenomen, is ook mijn beeld.
      En ook dat op korte termijn het neoliberale beleid (zeker wat betreft vrije markt en globalisatie) teniet gedaan zal worden door zogenaamd ‘populistisch
      beleid’, welke ook volgens mij tot een nieuwe illusie zal leiden!

      Stellig uitgedrukt is de globalisatie gedachte m.i. niet alleen populair bij (en ondersteund door) liberale salon socialisten, maar vooral ook bij rechts Nederland, althans wat ik als rechts bestempel.

      Mark Rutte riep bijvoorbeeld een tijdje geleden (ik heb geen link bij de hand) dat we de grote internationale bedrijven dankbaar mogen zijn, omdat ‘die’ voor
      veel extra banen zorgen in ons land. Vraag is wat voor soort banen en tegen welke betaling enzovoorts? De lonen worden steeds meer naar beneden gedrukt, terwijl de kosten van levensonderhoud naar mijn idee niet dalen.

      En het midden en klein bedrijf denkt m.i. ook te profiteren van neoliberaal beleid (m.u.v. globalisatie aspect), maar wat jij in feite al schreef, worden de kleine vissen (midden en klein bedrijf, de midden klasse), vooral ook dankzij de globalisatie steeds meer opgegeten door de grote vissen (grote internationaal opererende bedrijven in industrie en financiering).
      Het midden en klein bedrijf vind het m.i. prachtig dat de lonen gedrukt worden en een werkloze zich als gedwee schaap aanbied voor een hongerloontje. Maar
      zelfs met de gedrukte lonen kunnen deze kleinere vissen ‘dankzij’ de globalisatie vaak niet opboksen tegen de grote internationaal opererende bedrijven.

      ook in de IT halen ‘ze’ de mensen steeds meer uit het buitenland, bijvoorbeeld uit Oost Europa of India. Dat er gechargeerd gezegd in de IT voor Nederlanders alleen nog werk overblijft voor technische specialisten, informatie analisten, consultants en dergelijke. Zelfs in de IT zijn er relatief veel oudere werknemers aan de zijkant geplaatst. Met behulp van bijvoorbeeld ‘video conference’ kan men dagelijks met werknemers in het buitenland overleggen alsof men in hetzelfde kantoor zit. Of, om een ander voorbeeld te geven, men neemt elkaars beeldscherm over om een en ander te verduidelijken.

      Ja inderdaad, de mantra om vooral flink ‘bij te scholen’, met de belofte van fatsoenlijk betaald werk gaat ook naar mijn idee voor steeds minder mensen op.
      Het is ook naar mijn idee ‘cru gesteld’ een grote leugen geworden dat bijscholen de kansen op een goede baan enorm vergroot.
      Sommige mensen doen dat bijscholen zelfs op eigen kosten, gaan er soms zelfs schulden voor aan en nadat ze het begeerde papiertje hebben kunnen ze vaak
      hooguit slechts onderbetaald werk vinden waarmee ze hun opgebouwde schulden nauwelijks kunnen terugbetalen.
      Enerzijds wil ‘men’ dat mensen zich volledig inspannen om aan de bak te komen, anderzijds wordt er, zoals jij al schreef, steeds meer werk door automatisering en robotisering overbodig gemaakt en als er werk is, is het steeds vaker onderbetaald. Er bestaan naar mijn bescheiden heel veel banen die niet strikt noodzakelijk zijn om de werkelijke economie op peil te houden.maar dat terzijde.

      Ik heb ook sterk het vermoeden dat vooral de afgelopen decennia een beleid gevoerd is om mensen zoveel mogelijk in de schulden te drukken, om zo meer macht over mensen te verkrijgen, maar dat is weer een ander verhaal vermoed ik.

      Jij schreef

      “Met als voorlopig droevig vergezicht een samenleving zoals in de VS en nog verder weg liggend perspectief het Oekrainse model! met een stel Trumpachtige superrijken die de dienst uitmaken”.

      Dat is ook mijn vrees!

      Wat betreft de toekomstige economie is mijn beeld waarschijnlijk nog somberder dan die van jou.
      Ik ga er onder andere vanuit dat er grenzen aan de groei zijn en dat, kort door de bocht geformuleerd, alleen al om die reden het wereldwijd financieel economisch systeem so wie so gaat crashen. Dat ook een heleboel superrijken daarin meegesleurd zullen worden, maar dat met name de superrijken er ondertussen alles aan zullen doen hun macht over de samenleving te behouden en ten koste van grote groepen mensen hun rijkdom voor een groot deel in stand zullen trachten te houden, inclusief slavenarbeid om mensen in het gareel te houden.
      Dat vanwege laatstgenoemde het nog belangrijker wordt dat de beschikbare middelen veel beter verdeeld worden onder mensen en dat niet alleen via arbeid (laat staan via slavenarbeid), maar bijvoorbeeld ook via het recht op een soort van basisinkomen waarmee in materiële zin een sober leven geleid kan worden, maar mijns inziens bij veel mensen die buiten de boot vallen flink wel flink wat stress kan wegnemen. En daarnaast het minder belonen van niet duurzame economische activiteiten. Naar mij idee heeft neoliberaal beleid er de afgelopen tientallen in belangrijke mate voor gezorgd dat mensen extra diep in de schulden geraakt zijn en als het ware nog meer een slaaf geworden zijn van een machtige, anonieme en goed georganiseerde groep van zeer rijke en invloedrijke mensen.

      Maar los van bovengenoemde en los van of een alternatief realiseerbaar is het volgende:
      Wat mezelf betreft is het al voldoende dat ik aan basisbehoeften kan voldoen. Auto’s en luxe huizen interesseren me so wie so nauwelijks. Maar ja, misschien ben ik wat dat betreft beetje een rare. 😉

      Tot slot, wat betreft dat neoliberalisme (althans wat betreft het globalisatie aspect) ook iets is van linkse activisten deel ik wel, maar dan denk ik vooral aan liberale ‘salonsocialisten’ en laatstgenoemde groep heeft naar ik vermoed flink wat invloed op visie en beleid van enkele linkse partijen.
      Maar bovenal vermoed ik dat neoliberaal georiënteerde ‘rechtse regeringen’ (denk aan tijdperk Reagan en Thatcher) onder invloed van grote wereldwijd opererende kapitaalkrachtige concerns en financiële instellingen flink hebben bijgedragen aan het gestalte geven van de globalisatie. Het is m.i. zowel links als rechts.
      Het was heel aanlokkelijk. China had bijvoorbeeld enorme hoeveelheden aan goedkoop winbare steenkool en arbeidskrachten, waardoor er flink wat zware industrie richting China verhuisde en de producten ervan super goedkoop op de westerse markt kon dumpen. En met het milieu hoefde men aldaar ook niet zo rekening te houden. China ervaart nu een flinke schaduwzijde van al die zware industrie welke aan de basis lag van haar flinke economische groei en wij hier in het Westen beginnen steeds meer een andere schaduwzijde van de globalisatie te ervaren.

  3. gerard d'Olivat zegt:

    Een interessant artikel over ‘hoe een autocratie tot stand kan komen, zelfs in onze veel geprezen democratieën.
    https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/03/how-to-build-an-autocracy/513872/

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s