Jean-Marc Jancovici: Kunnen (economische) groei, banen en benodigde energie gezamenlijk (tegelijkertijd) in stand gehouden worden? Deel1.

Over economie vanuit een ‘fysiek’ (energie en grondstoffen) perspectief.

De video:

Volgens Jean-Marc Jancovici is er wereldwijd gezien nog steeds een zeer hoge correlatie tussen wereldwijd energieverbruik en het totale wereldwijde bruto product.
Daarentegen houdt volgens Jean-Marc een hoger BrutoBinnenlandsProduct (BBP) niet automatisch meer welzijn en geluk in. En daar is hij niet de enige in.

Begin van deel 1:
Volgens Jean-Marc wordt alle arbeid (in de zin van joules of kilowattuur) die van belang is voor de wereldwijde economie voor grofweg 99,5 procent door machines verricht en de rest is menselijke of dierlijke arbeid.
Als simpel gesteld (bijvoorbeeld door een structureel tekort aan kwaliteitsolie) niet meer alle machines wereldwijd over voldoende bruikbare energie kunnen beschikken om hun arbeid te kunnen verrichten, zal het wereldwijde brutoproduct al snel gaan dalen…en… heel belangrijk… dat het sterk uitgedrukt onmogelijk zal worden om zelfs een klein deel van het wegvallen van machinale arbeid door menselijke arbeid te vervangen, als laatstgenoemde in vele gevallen überhaupt al mogelijk zou zijn.
Want machinale arbeid is over het algemeen veel en veel goedkoper dan menselijke arbeid. Het is misschien onvoorstelbaar hoe enorm ook goed betaalde banen (direct of indirect) afhankelijk zijn van een heleboel (relatief erg goedkope) machinale arbeid. Als op een gegeven moment het aanbod van benodigde (primaire) energie begint te pieken en het steeds lastiger wordt processen nog meer efficiënt te laten verlopen, zal het wereldwijde bruto product door onvoldoende primaire energie om alle machines hun arbeid te kunnen laten verrichten, meer en meer gaan stagneren en uiteindelijk zelfs gaan dalen, zeker per capita (want de wereldbevolking zal als er geen al te extreme gebeurtenissen gaan plaatsvinden nog wel een tijdje blijven doorgroeien).
In een vervolgverhaal wordt nog uitgebreid stilgestaan bij de volgens Jean-Marc ‘te beperkte’ kijk van economen op de economie.

Zou men daar waar mogelijk machinale arbeid willen gaan vervangen door menselijke arbeid, zal men er rekening mee dienen te houden dat in het geval men al die mensen een fatsoenlijk salaris wil geven, de arbeid die eerst door machines verricht werd en vervolgens door mensen een stuk duurder zal worden. Er zijn wereldwijd voorlopig nog genoeg arme mensen die zitten te wachten op fatsoenlijk betaald werk, maar zelfs enorme massa’s aan menselijke arbeid zal slechts een heel klein deel van de huidige hoeveelheid aan machinale arbeid kunnen vervangen. Hou in gedachten dat volgens Jean-Marc de arbeid van mens en dier slechts een half procent van de (voor de wereldeconomie) totaal verrichte arbeid bedraagt.

Schuingedrukt intermezzo over machine-slaven en energie slaven:
In plaats van machine-slaven wordt vaak ook wel gesproken over energieslaven, maar Jean-Marc gebruikt liever de term machine-slaven dan energieslaven, omdat machines primaire energie [of energievormen die afgeleid zijn van primaire energie] omzetten in nuttige arbeid, dus dat in feite machines zonder salaris flink goedkope arbeid leveren. Of met andere woorden dat (primaire) energie als het ware het voedsel voor de machines is, zodat deze machines (t.o.v. mensenarbeid) op grote en relatief erg goedkope schaal flink wat nuttige arbeid voor de samenleving kunnen verrichten. Met gebruikmaking van energie verrichten talloze machines op grote schaal als het ware onbetaalde slavenarbeid.

Al heel snel zal er een enorm tekort aan arbeiders optreden. En men kan die mensen natuurlijk niet als slavenarbeiders gaan gebruiken. Als je arm bent en dan ook nog slavenarbeid moet verrichten is een vreselijke combinatie. Bloed, zweet en tranen zonder uit de armoede te geraken. En als ‘al die’ van oorsprong zeer arme mensen wel een fatsoenlijk salaris gegeven wordt, zal door het uiteindelijk dalend totale wereldwijde bruto product al deze mensen een groter aandeel van de niet meer toenemende economische koek gaan opeisen, zodat of de rijken flink minder gaan consumeren of producten en diensten na verloop van tijd flink duurder worden. Het is ‘dan’ dweilen met de kraan open.

Naar mijn bescheiden mening is de enige remedie tegen een terugval (in totaal aan verrichte machinale arbeid) flink minder consumeren (vooral door de rijken) en minder kinderen, maar ja dat is nogal wat hé.

Schuingedrukt intermezzo over onmogelijkheid om met goedkope menselijke slavenarbeid het tij ook voor de rijken te keren:
Om geen sprake te laten zijn van slavenarbeid zal men al die arbeiders voldoende salaris moeten betalen om minimaal in hun basale levensbenodigdheden te kunnen voorzien. In financiële termen zal de verrichte arbeid dan veel duurder gaan uitvallen, in veel gevallen te duur om de arbeid te blijven bekostigen. Meer mensen die meer koopkracht krijgen die dan weer meer spullen kunnen kopen, maar zonder dat er meer producten geproduceerd worden of diensten verricht worden, zonder dat het totale bruto product omhoog gaat. Dat gaat wringen.
Idealiter gaan de hoogste salarissen in andere sectoren dan omlaag of meer inkomstenbelasting bij de meest rijken, zodat de allerrijksten minder gaan consumeren ten gunste van arme mensen. Dat we er niet aan gaan ontsnappen om gemiddeld per persoon flink minder te gaan consumeren, zeker in het geval de wereldbevolking nog flink blijft doorgroeien. Mijn voorkeur gaat uit naar minder kinderen en minder consumptie (en ook minder accumulatie van teveel kapitaal bij een te kleine groep aan mensen). Dat vooral de rijkere helft van de wereld hopelijk flink minder gaat consumeren. Er is naar mijn idee een prima leven te leiden met flink minder bezit, spullen en zelfs voedsel. Alleen al flink minder vlees eten scheelt al behoorlijk wat, maar is uiteindelijk niet voldoende. We gaan er naar mijn bescheiden mening niet aan ontsnappen om flink minder te consumeren. Steeds meer per definitie goedkope door mensen verrichte slavenarbeid zal het tij ook voor de rijken niet kunnen keren.

Dat vanwege grenzen aan de groei en dat er ontelbaar veel mensen nodig zijn om de huidige hoeveelheid arbeid die machines momenteel verrichten te kunnen vervangen, het misschien beter is om te streven naar welzijn en geluk dat veel minder afhankelijk is van allerlei luxe spullen en diensten.

Mijn intentie is om meerdere blogartikels aan de video van Jean-Marc te gaan besteden.

Einde van deel 1.

Hieronder alvast een slordige samenvatting van wat er in komende blogartikelen zoal ter sprake zal komen, er zit nogal wat herhaling in:

– Omzetten (primaire) energie in nuttige arbeid (met behulp van energie omzetters, bijvoorbeeld mensen, dieren en machines)

In de natuur is flink wat primaire energie vrij beschikbaar. Denk bijvoorbeeld aan fossiele brandstoffen, maar ook aan zon en wind, noem maar op.
Door natuur aangeboden direct beschikbare primaire energie -> menselijke of machinale converters -> nuttige arbeid
Mensen gebruiken voedsel, machines bijvoorbeeld diesel, benzine, elektriciteit noem maar op, om nuttige arbeid te kunnen leveren.

In feite gaat dit blogartikel over de (ten opzichte van menselijke arbeid) enorme hoeveelheid aan vrijwel gratis machinale arbeid (machine slaven) die ons al vele tientallen jaren ter beschikking staat en dat al op korte termijn de beschikbaarheid ervan gemiddeld per persoon flink (of zelfs in totale zin) zal gaan verminderen.
Ook Jean-Marc verwacht dat in de toekomst gemiddeld per capita (per persoon) de hoeveelheid aan door machine-slaven geleverde nuttige arbeid minder en minder zal worden. Dus dat er in de toekomst gemiddeld per persoon minder machine-slaven ter beschikking zullen staan.
Dat bijvoorbeeld al in de nabije toekomst machinale arbeid welke sterk afhankelijk is van olie (van olie afgeleide petroleumproducten) flink zal gaan verminderen. En dat door een toenemend tekort aan betaalbare olie uiteindelijk ook het aantal van olie afhankelijke machine-slaven zal verminderden, waardoor het wereldwijde bbp zal dalen. Jean-Marc maakt het m.i aannemeljk dat het het dalende wereldwijde bbp (veroorzaakt door het wegvallen van meer en meer machine-slaven) niet zomaar gecompenseerd of opgekrikt kan worden door het te vervangen door menselijke arbeid. Op laatstgenoemde wordt later in dit artikel (of eventueel in een vervolg artikel) met een voorbeeld nog teruggekomen.
En volgens Jean-Marc is vooral de afnemende kwaliteit van fossiele brandstoffen een steeds grotere bottleneck om het aantal machine-slaven dat ons wereldwijd ter beschikking staat nog verder te laten toenemen. Hij is behoorlijk somber over het gemak waarmee het aantal machine-slaven die gebruik maken van alternatieve energie in voldoende mate opgekrikt kan worden. Ook hier wordt misschien later in een vervolg artikel stilgestaan.

In plaats van machine-slaven wordt vaak ook wel gesproken over energieslaven, maar jean-marc gebruikt liever de term machine-slaven dan energieslaven, omdat machines primaire energie [of energievormen die afgeleid zijn van primaire energie] omzetten in nuttige arbeid, dus dat in feite machines zonder salaris flink goedkope arbeid leveren. Of met andere woorden dat (primaire) energie als het ware het voedsel voor de machines is, zodat deze machines (t.o.v. mensenarbeid) op grote en relatief erg goedkope schaal flink wat nuttige arbeid voor de samenleving kunnen verrichten. Met gebruikmaking van energie verrichten talloze machines op grote schaal als het ware onbetaalde slavenarbeid.

……
Terzijde: Voordat de primaire energie (bijvoorbeeld olie) gebruikt kan worden door allerlei machinerie, dient de olie eerst uit de grond gehaald te worden en verwerkt te worden tot een voor vele machines bruikbare energievorm, bijvoorbeel diesel.
Er zijn meestal één of meerdere conversie slagen (conversie tussenstappen) nodig om de primaire energie te transformeren in een bruikbare energievorm en/of gebruiksklaar te maken voor direct gebruik door allerlei machinerie.

Bijvoorbeeld, olie dient eerst uit de grond gehaald te worden om vervolgens in een raffinaderij omgezet te worden in allerlei bruikbare petroleumproducten, zoals bijvoorbeeld diesel en benzine. Bij al die conversiestappen wordt flink wat macherine in de breedste zin van het woord gebruikt. Een fabriek kan men als een grote machine zien, waarbij gebruik gemaakt wordt van elektriciteit, aardgas, steenkool, olie, noem maar op om de beoogde conversie (omzetting tot bruikbare vorm of product) mogelijk te maken…..

– Hoeveelheid aan primaire energie wordt binnen economisch vakgebied als vrijwel oneindig opgevat.
In economisch vakgebied staan vooral kapitaal en arbeid centraal en (vrijwel) niet of heel indirect de mate van beschikbaarheid van bruikbare energie en grondstoffen. Economen zijn meer gefocust op bottlenecks in arbeid en kapitaal dan op bottlenecks in primaire energie energie.
Of anders geformuleerd dat krapte volgens menig econoom vooral toegeschreven kan worden aan het aantal geschikte converters. Hoe kunnen converters (vroeger vooral mensen of dieren, nu vooral machines, denk ook aan computers) zo efficiënt mogelijk ingezet worden om met behulp van hun (nuttige) arbeid het bruto nationaal product te verhogen.
Economie houdt zich vooral bezig met het optimaal (goedkoop) inzetten van schaarse middelen (menselijke en machinale converseer).

– Wereldwijd gezien erg hoge correlatie tussen energieverbruik en wereldwijd bruto (economisch) product.
Ondanks energie zuinigere toepassingen en efficiënter gebruik van middelen gaat wereldwijd gezien bovenstaande nog steeds op.

– Menselijke arbeid bedraagt slechts een half procent van totale verrichte nuttige arbeid wereldwijd
=> onmogelijk om zonder machines huidig wereldwijd bruto nationaal product in stand te houden.
BBP staat niet één op één gelijk aan welzijn en geluk, maar dat is weer een ander verhaal.

– Door in termen van geld te kijken naar het belang van energie wordt het belang van energie enorm onderschat.
Idealiter wordt met zo weinig mogelijk mankracht en machines de economie (samenleving als geheel) grote hoeveelheden aan goedkope en nuttige arbeid ter beschikking gesteld.

Als er heel veel mankracht en machines nodig zijn om primaire energie in bruikbare vorm aan te bieden aan alle machines wereldwijd [grofweg 99,5 procent van alle nuttige arbeid wordt verricht door machines], zodat machines met behulp ervan arbeid kunnen verrichten om producten te maken en/of diensten te ondersteunen, zit de economie met een groot probleem.
Ook als er te weinig primaire energie beschikbaar is zit de economie met een groot probleem.
Zoals Jean-Marc in een voorbeeld laat zien, is het vrijwel onmogelijk om wanneer er tekorten ontstaan aan benodigde primaire energievormen (denk vooral aan olie) waarvan een heleboel converters (heleboel machines) van afhankelijk zijn om hun voor de maatschappij nuttige arbeid te kunnen verrichten, zal door een grootschalige machinale arbeid te vervangen door menselijke arbeid het niet mogelijk zijn het totale bbp op peil te houden. Daarvoor is er gewoon te weinig geschikte menselijke arbeidskrachten aanwezig.
Olie bevat een combinatie van eigenschappen (o.a. transporteerbaarheid, het gemak waarmee het opgeslagen kan worden, energiedichtheid, brede toepasbaarheid) waardoor de wereldeconomie nog steeds heel erg afhankelijk is van olie. Het zacht uitgedrukt lastig zal worden om de wereldeconomie snel flink minder afhankelijk van olie te maken).

Om geen sprake te laten zijn van slavenarbeid zal men al die arbeiders voldoende salaris moeten betalen om minimaal in hun basale levensbenodigdheden te kunnen voorzien. In financiële termen zal de verrichte arbeid dan veel duurder gaan uitvallen, in veel gevallen te duur om de arbeid te blijven bekostigen. Meer mensen die meer koopkracht krijgen die dan weer meer spullen kunnen kopen, maar zonder dat er meer producten geproduceerd worden of diensten verricht worden, zonder dat het totale bruto product omhoog gaat. Dat gaat wringen.
Idealiter gaan de hoogste salarissen in andere sectoren dan omlaag of meer inkomstenbelasting bij de meest rijken, zodat de allerrijksten minder gaan consumeren ten gunste van arme mensen. Dat we er niet aan gaan ontsnappen om gemiddeld per persoon flink minder te gaan consumeren, zeker in het geval de wereldbevolking nog flink blijft doorgroeien. Mijn voorkeur gaat uit naar minder kinderen en minder consumptie (en ook minder accumulatie van teveel kapitaal bij een te kleine groep aan mensen). Dat vooral de rijkere helft van de wereld hopelijk flink minder gaat consumeren. Er is naar mijn idee een prima leven te leiden met flink minder bezit, spullen en zelfs voedsel. Alleen al flink minder vlees eten scheelt al behoorlijk wat, maar is uiteindelijk niet voldoende. We gaan er naar mijn bescheiden mening niet aan ontsnappen om flink minder te consumeren. Steeds meer per definitie goedkope door mensen verrichte slavenarbeid zal het tij ook voor de rijken niet kunnen keren.

– Effect van tekort aan benodigde primaire energie (bijvoorbeeld olie) merkt men pas na enige vertraging (in de tijd).
Het effect van een optredend tekort aan energie (bijvoorbeeld olie) zal pas na enige tijd merkbaar worden in de economie, bijvoorbeeld dat allerlei bubbels in de financiële markten wat sneller zullen ploppen. De oorzaak wordt dan bij een specifieke bubbel gelegd en niet bij het tijdelijk minder hoog of minder snel gestegen primair energieverbruik in de voorliggende periode, waardoor er minder bruto nationaal product gegenereerd kon worden en met enige vertraging in de tijd allerlei bubbels gemakkelijker en sneller kunnen uiteenspatten.

Advertenties

Over paradoxnl

Man, 54 jaar, Nederland.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

2 reacties op Jean-Marc Jancovici: Kunnen (economische) groei, banen en benodigde energie gezamenlijk (tegelijkertijd) in stand gehouden worden? Deel1.

  1. Hans Verbeek zegt:

    Duidelijk verhaal: mooi alles op een rijtje gezet vanuit een ander wetenschappelijk gezichtspunt.
    Doet mij een beetje denken aan Nate Hagens.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s